Ιδιαίτερες Ελληνικές Αξίες (αφιέρωμα Μηνιαίας Επιθεώρησης)

Τον Ιανουάριο επικοινώνησαν μαζί μου οι υπεύθυνοι του περιοδικού Μηνιαία Επιθεώρηση (το πλήρες όνομα του περιοδικού είναι: “Monthly Review. Ανεξάρτητο Σοσιαλιστικό Περιοδικό“) για να λάβω μέρος σε μία έρευνά τους για τις αξίες και τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της ταυτότητας των Ελλήνων. Ακολουθεί το ακριβές ερώτημα που τέθηκε σε 111 συμμετέχοντες που επέλεξε το περιοδικό, και η απάντησή μου. Στο τεύχος Μαρτίου 2008 δημοσιεύθηκαν όλες οι απαντήσεις, οι οποίες ζητήθηκε να μην ξεπερνούν τις 300 λέξεις. Φυσικά, σε ένα τέτοιο ερώτημα κατέφυγα στις ιδέες του Χρήστου Γιανναρά

 

Ερώτημα: «Πολλοί αναλυτές –κυρίως στις αναπτυγμένες χώρες– θεωρούν ότι αξίες όπως η δημοκρατία, η ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν γίνει πλέον παγκόσμιες. Πιστεύετε ότι υπάρχουν ιδιαίτερες ελληνικές αξίες και πώς αυτές επηρεάζουν το παρόν και το μέλλον της ταυτότητας των Ελλήνων;»

Στις «ανεπτυγμένες» χώρες πράγματι θεωρείται ότι η Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα είναι, πλέον, παγκόσμιες αξίες. Στη φράση αυτή, και ειδικά όσον αφορά στην έννοια της Δημοκρατίας, το κυρίαρχο στοιχείο είναι μία (υποσυνείδητη ίσως) υποχρεωτική προβολή του Δυτικού προτύπου σε ολόκληρο τον πλανήτη. Η Δημοκρατία οράται και εξυμνείται ως παγκόσμια αξία, στη Δυτική εκδοχή της, ενδεδυμένη ένα περίβλημα χρησιμοθηρίας. Ο αρχαιοελληνικός ορισμός της Δημοκρατίας προϋποθέτει πάνδημο ενδιαφέρον και ενεργή συμμετοχή όλων των πολιτών στα κοινά, κάτι που οι ύμνοι προς τη σύγχρονη Δημοκρατία παραβλέπουν ή λησμονούν. Όσο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η κατοχύρωσή τους ήταν μία πολύ σημαντική κατάκτηση των Ευρωπαίων της Νεωτερικής Εποχής, ειδικότερα επειδή ακολούθησε τον «πρωτογονισμό» του Μεσαίωνα, όμως πρόκειται για επίτευγμα «προ-πολιτικό» (Γιανναράς).

Εδώ εδράζεται η Ελληνική ιδιαιτερότητα στην πορεία της από τους Αρχαίους-Κλασικούς χρόνους και τη Ρωμαϊκή-Νεορωμαϊκή εποχή. Τα «δικαιώματα» του ατόμου μένουν αδιάφορα μπροστά στο κατόρθωμα της συγκρότησης «πόλεως» και στη μετοχή στο «κοινό άθλημα» του πολιτικού βίου. Η «πόλις» στοχεύει στον «κατ’ αλήθειαν βίο» (όχι στη χρησιμότητα), που έχει και μεταφυσικό άξονα. Συνέρχεται σ’ αυτήν τη βάση. Για τον Έλληνα είναι αδιανόητο το πολιτικό γεγονός χωρίς Δελφούς, Παρθενώνα ή Αγια-Σοφιά. Έτσι, η ιστορική διαδρομή του πέρασε από την Εκκλησία του Δήμου στην Ευχαριστιακή Σύναξη και στην Κοινότητα, με κέντρο αναφοράς την ενορία.

Η αιτία αυτής της πολιτειακής διαμόρφωσης θα μπορούσε (περιφραστικά) να αποτελέσει μία ιδιαίτερη Ελληνική «αξία»: η αναφορά στον άλλον, η «σχέση», ως θεμέλιος λίθος της πολιτείας. O κεντρικός πρωταγωνιστής είναι το πρόσωπο (προς-όψη: αυτός που στρέφεται προς την όψη του άλλου) και όχι το αδιαφοροποίητο άτομο (το Λατινικό persona σημαίνει προσωπείο-μάσκα και δεν αποδίδει ούτε αυτό σωστά την έννοια).

Λόγω της άκριτης μίμησης ξένων προτύπων τους δύο τελευταίους αιώνες, ο Έλληνας χάνει την ταυτότητά του. Μία αναζήτηση της συλλογικής αυτοσυνειδησίας του θα τον οδηγήσει στο να πάψει να ονειρεύεταιι να γίνει απλώς «τρόφιμος οικουμενικού πανδοχείου».

 

Ανδρέας Σταλίδης
Δημιουργός του ηλεκτρονικού περιοδικού Αντίβαρο

7 Responses to “Ιδιαίτερες Ελληνικές Αξίες (αφιέρωμα Μηνιαίας Επιθεώρησης)”

  1. Απαντήσεις άλλων συμμετεχόντων στο διαδίκτυο (η λίστα θα ανανεώνεται διαρκώς όταν βρίσκουμε κι άλλες απαντήσεις αναρτημένες αλλού):

    Η απάντηση του Φαίδωνα Μαλιγκούδη, καθηγητή Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

    Η απάντηση του Παναγιώτη Βήχου από το Πολικό Καφενείο (εκτεταμένη σε σχέση με αυτή που δημοσιεύθηκε στον περιορισμένο χώρο του περιοδικού)

    Η απάντηση του Χριστόφορου Δ. Βερνερδάκη, Λέκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης

    Η απάντηση του Στέλιου Παπαθεμελή

    Η απάντηση του Δημήτρη Πατέλη , Επίκουρου Καθηγητή Φιλοσοφίας Πολυτεχνείου Κρήτης

    Η αναφορά του Μάκη Διόγου, από την Κόκκινη Πιπεριά, χωρίς όμως την απάντησή του.

    Η απάντηση του Γιάννη Κουριαννίδη, εκδότη του περιοδικού «Ενδοχώρα»

    Απαντήσεις που αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα του ίδιου του περιοδικού:

    Η απάντηση του Στάθη (Σταυρόπουλου), σκιτσογράφου

    Η απάντηση της Νάντιας Βαλαβανη, συγγραφέως

    Η απάντηση του Κώστα Ζουράρι, πολιτειολόγου

    Η απάντηση του Πέτρου Τατούλη, βουλευτή Αρκαδίας – ΝΔ, πρώην υφυπουργού Πολιτισμού

    Η απάντηση του Ανδρέα Λοβέρδου, βουλευτή Β Αθηνών – ΠΑΣΟΚ

    Η απάντηση του Γιάννη Παπαμιχαήλ, καθηγητή του Πάντειου Πανεπιστημίου

    Η απάντηση της Ειρήνης Παγώνη, εικαστικού

  2. (A)thanasis says:

    Θα σας συμβούλευα επίσης να ανατρέχατε και στους περιβόητους Οξυρρύγχειους πάπυρους του Καββαθά. Εκεί θα βρίσκατε και άλλες “ιδιαίτερες ελληνικές αξίες που επηρεάζουν το παρόν και το μέλλον της ταυτότητας των Ελλήνων”…

  3. Argeadis says:

    Η δικη μου απαντηση στο ερωτημα ειναι η εξης:
    Αξίες όπως η δημοκρατία, η ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα εχουν νοημα μονο σε πλαισιο εθνικης ανεξαρτησιας και πολιτικης αυτοβουλιας ενος λαου ή εθνους. Στερουνται νοηματος σε παγκοσμοι πλαισιο διοτι οι παγκοσμιες σχεσεις ειναι σχεσεις (διακρατικης) ισχυος και επομενως ισορροπιας ισχυος. Ειδαλλως, γινονται εργαλεια ηγεμονισμου.

  4. Dimitris says:

    Ανδρέα,

    Δεν κατανοώ το υποτιμητικό (ειρωνικό;) ύφος με το οποίο αναφέρεσαι στην ελληνική έκδοση του MONTHLY REVIEW, του μακροβιότερου εντύπου της ανεξάρτητης αντι-Σταλινικής, νεο-Μαρξιστικής Αριστεράς, που ιδρύθηκε πριν από μισό αιώνα – σε δύσκολους καιρούς για την Αμερικάνικη ριζοσπαστική διανόηση – από τους αείμνηστους Paul Sweezy, Harry Magdoff και Leo Huberman. Αυτοί προσέφεραν το πρώτο ανοιχτό βήμα διαλόγου σε αντι-ιμπεριαλιστές στοχαστές όπως οι Noam Chomsky, Samir Amin, Immanuel Wallerstein, James Petras κ.α. χωρίς δογματικούς αποκλεισμούς και πολιτικές εξαρτήσεις.

    Αν και είχες λάβει (όπως όλοι οι προσκληθέντες στο αφιέρωμα) επαρκή ενημέρωση μέσω τηλεφώνου και email σχετικά με την ταυτότητα του περιοδικού, θα αρκούσε μια απλή ανάγνωση των εξώφυλλων και εσώφυλλων της “Μηνιαίας Επιθεώρησης” και της Αγγλόφωνης έκδοσης του MONTHLY REVIEW (που υπάρχει στα ράφια οποιασδήποτε πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης της Αγγλίας όπου διαμένεις) για να λυθούν όλες σου οι απορίες σχετικά με τη ταυτότητα της ελληνικής έκδοσης. Για να διαπιστώσεις δηλαδή ότι οι εκδότες-ιδιοκτήτες, Λευτέρης Ριζάς και Βαγγέλης Χωραφάς, “ονομάζουν έτσι” το περιοδικό τους επειδή έχουν κατοχυρώσει αποκλειστικά δικαιώματα χρήσης για την Ελλάδα, του σχήματος, του εξωφύλλου, του τίτλου, των μεταφράσεων και όλων των αναφορών στην Αγγλόφωνη έκδοση που απαιτεί η σχετική σύμβαση παραχώρησης.

    Αλλά και αν ακόμη σου έμειναν κάποιες αμφιβολίες θα μπορούσες εύκολα να ζητήσεις πρόσθετες πληροφορίες από τους κατεξοχήν αρμόδιους να τις παράσχουν, δηλ. τους εκδότες. Ειδικά για τη μη-συμμετοχή του Χρήστου Γιανναρά, οι ίδιοι θα σου έλεγαν – όπως μπορώ και εγώ να βεβαιώσω – ότι τον είχαν προσκαλέσει (μαζί με άλλους που τους είχα συστήσει, πχ Μ. Θεοδωράκη) αλλά εκείνος ευγενώς τους δήλωσε σοβαρό κώλυμα να ανταποκριθεί στις προθεσμίες της απάντησης. Το ίδιο ισχύει και για το όριο λέξεων που αναφέρεις και το οποίο ήταν 300-700 και όχι περιοριστικά 300.

    Ο λόγος που αναγκάζομαι να γράψω όλα αυτά δεν είναι τόσο ότι βρέθηκα εκτεθειμένος στα παράπονά τους για το ανοίκειο ύφος του ιδιοκτήτη του Αντίβαρου τον οποίον εγώ τους είχα συστήσει. Ο κύριος λόγος είναι ότι έμεινα ενθουσιασμένος από την ποιότητα, την ποικιλία, το εύρος του πολιτικού και ιδεολογικού φάσματος που παρουσίασε το συγκεκριμένο αφιέρωμα του 100ου τεύχους της “Μηνιαίας Επιθεώρησης”, που ίσως αποκτά και αισθητικό-λογοτεχνικό, μαζί με το ιστορικό, ενδιαφέρον. Στα 35 χρόνια που ασχολούμαι με το χώρο των εναλλακτικών προοδευτικών εκδόσεων δεν θυμάμαι τόσο επιτυχημένη και “πολυσυλλεκτική” δημοσιογραφική δουλειά συγκεντρωμένη σε ένα μόνο τεύχος “σοσιαλιστικού” περιοδικού. Γεγονός που αξίζει να χαιρετιστεί σαν …αντίβαρο στις συνθήκες που ανάγκασαν να κλείσει στις μέρες μας το γηραιότερο ανάλογο εκδοτικό εγχείρημα του ΑΝΤΙ.

    Δημήτρης Γιαννόπουλος

  5. Η απορίας περί Γιανναρά είναι πραγματική απορία επειδή θα ήθελα στ’ αλήθεια να δω τι θα απαντούσε ο ίδιος.

    Κατά τα άλλα, που είναι το υποτιμητικό ύφος ή η ειρωνία, δεν το βλέπω. Αναφέρω αρχικά τον συντομευμένο τίτλο του περιοδικού και μετά τον ολόκληρο τίτλο. Που είναι το πρόβλημα;

    Για τον αριθμό λέξεων, εμένα μου ζήτησαν “200-300 λέξεις”, αλλά ούτε αυτό το αναφέρω με κάποια ειρωνική νύξη. Δεν καταλαβαίνω καθόλου γιατί λες όσα λες.

    Δηλαδή το ότι έψαξα (και ακόμη ψάχνω) να βρω όσο περισσότερες απαντήσεις μπορώ από το αφιέρωμα και να τις τοποθετήσω όλες εδώ δείχνει καμία υποτίμηση από μέρους μου του αφιερώματος ή του περιοδικού;

  6. Dimitris says:

    Λύθηκε η παρεξήγηση. Ευχαριστώ. Πρόκειται απλώς για ατυχή σύνταξη των αντιστοίχων φράσεων:

    - Τον Ιανουάριο επικοινώνησαν μαζί μου οι υπεύθυνοι του περιοδικού Μηνιαία Επιθεώρηση (το ονομάζουν: “Monthly Review. Ανεξάρτητο Σοσιαλιστικό Περιοδικό“)… δίνει την εντύπωση “so-called”, “self-styled”, ή “as they like to call it”

    - (και απόρησα όταν διαπίστωσα ότι δεν συμπεριελήφθηκε ο ίδιος στην έρευνα…) διαβάζεται όπως “μου κάνει εντύπωση που δεν συμπεριλήφθηκε ο ίδιος στην έρευνα”.

    Κατά τα λοιπά κι εγώ απόρησα αφού όντως ενδιαφέρθηκες να βρεις και άλλες απαντήσεις. Άργησα όμως να διαβάσω το παρόν post και με πρόλαβαν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι.

  7. Είναι όντως κακή διατύπωση, το “το ονομάζουν” θα το αλλάξω και θα το κάνω “το πλήρες όνομα του περιοδικού είναι”.

    Για το Γιανναρά, δεν είπα ότι “μου κάνει εντύπωση ότι δεν προσκλήθηκε” γιατί δεν ήξερα αν προσκλήθηκε ή όχι, αλλά το ότι δεν συμπεριελήφθηκε. Εφόσον προσκλήθηκε και δεν μπόρεσε για δικούς του λόγους να συμμετάσχει, είναι άλλο θέμα. Θα το διορθώσω αύριο.

    Πάντως δεν είχα ειλικρινά καμία πρόθεση να θίξω το αφιέρωμα ή το περιοδικό.

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.